Απάτη με αλλαγή IBAN: πώς πλαστογραφούν email προμηθευτών
Πώς λειτουργεί η απάτη με «νέο IBAN» σε τιμολόγια, γιατί περνάει τόσο εύκολα και τα 7 μέτρα που προστατεύουν το λογιστήριο και το email της εταιρείας σας.
Το λογιστήριο λαμβάνει ένα email από γνωστό προμηθευτή. Ίδιο λογότυπο, ίδια υπογραφή, σωστός αριθμός τιμολογίου. Μόνο μία αλλαγή: «Από αυτόν τον μήνα πληρώνουμε σε νέο λογαριασμό». Η πληρωμή γίνεται. Ο προμηθευτής ποτέ δεν τη λαμβάνει.
Αυτή είναι η απάτη με αλλαγή τραπεζικών στοιχείων, γνωστή διεθνώς ως business email compromise (BEC). Δεν χρειάζεται κακόβουλο λογισμικό ούτε τεχνικές γνώσεις υψηλού επιπέδου. Χρειάζεται ένα πειστικό email και μια διαδικασία πληρωμών χωρίς έλεγχο.
Γιατί έχει σημασία τώρα
Είναι από τα πιο ακριβά κυβερνοεγκλήματα. Στις ΗΠΑ, το FBI κατέγραψε για το 2024 21.442 καταγγελίες BEC με ζημιές σχεδόν 2,8 δισ. δολάρια, και σχεδόν 8,5 δισ. δολάρια για την τριετία 2022–2024 (FBI IC3, έκθεση 2024, όπως συνοψίζεται από τη Nacha).
Οι ασφαλιστές το βλέπουν στις αποζημιώσεις. Στην έκθεση αποζημιώσεων της Coalition για το 2024, το BEC και η απάτη μεταφοράς χρημάτων αντιστοιχούσαν μαζί στο 60% των αποζημιώσεων, έναντι 21% για ransomware (Coalition, Μάιος 2025).
Στην Ελλάδα το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Ήδη από το 2016 η Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος προειδοποιούσε επιχειρήσεις για απάτες «man in the middle» σε συναλλαγές με προμηθευτές (CNN Greece, 16/11/2016). Η Ελληνική Ένωση Τραπεζών έχει εκδώσει ειδικό ενημερωτικό για την απάτη με τιμολόγια (ΕΕΤ, Invoice Fraud).
Πώς στήνεται η απάτη
1. Παρακολούθηση ή μίμηση
Ο απατεώνας είτε αποκτά πρόσβαση στο email του προμηθευτή ή του πελάτη (συνήθως με κλεμμένο κωδικό), είτε στέλνει από διεύθυνση που μοιάζει με την πραγματική. Στην περίπτωση που περιέγραφε η αστυνομία το 2016, η πλαστή διεύθυνση διέφερε κατά ένα γράμμα (CNN Greece).
2. Η σωστή στιγμή
Αν έχει πρόσβαση στο γραμματοκιβώτιο, διαβάζει την αλληλογραφία και περιμένει ένα πραγματικό τιμολόγιο ή μια παραγγελία. Γι' αυτό το μήνυμα έχει σωστά ποσά και αριθμούς.
3. Το αίτημα
Ζητά αλλαγή του λογαριασμού πληρωμής για τα επόμενα τιμολόγια. Όπως σημειώνει η ΕΕΤ, «ο νέος προτεινόμενος λογαριασμός ανήκει στον απατεώνα» (ΕΕΤ).
4. Η καθυστέρηση
Η απάτη συνήθως φαίνεται όταν ο πραγματικός προμηθευτής ζητήσει την πληρωμή του. Αν η επιχείρηση αργήσει να το αντιληφθεί, ο απατεώνας μπορεί να ζητήσει και επόμενες πληρωμές (CNN Greece).
Πώς προστατεύεστε: 7 μέτρα
Στη διαδικασία πληρωμών
- Επιβεβαίωση από άλλο κανάλι. Κάθε αίτημα αλλαγής IBAN επιβεβαιώνεται τηλεφωνικά, σε αριθμό που ήδη έχετε. Η ΕΕΤ συστήνει να μη χρησιμοποιείτε τα στοιχεία επικοινωνίας που περιέχει το ίδιο το μήνυμα που ζητά την αλλαγή (ΕΕΤ).
- Δύο άτομα για αλλαγές και μεγάλα ποσά. Ορίστε όριο πάνω από το οποίο η πληρωμή ή η αλλαγή στοιχείων εγκρίνεται από δεύτερο πρόσωπο.
- Ενημέρωση του δικαιούχου. Η ΕΕΤ προτείνει να στέλνετε email ενημέρωσης στον δικαιούχο όταν πληρώνετε ένα τιμολόγιο. Αν η πληρωμή δεν έφτασε, το μαθαίνετε νωρίτερα.
- Γραπτή διαδικασία. Μία παράγραφος αρκεί: ποιος καλεί, σε ποιο τηλέφωνο, πότε. Οι ασφαλιστές ρωτούν συχνά γι' αυτό. Το ερωτηματολόγιο της Beazley, για παράδειγμα, ρωτά αν επιβεβαιώνετε τις αλλαγές τραπεζικών στοιχείων προμηθευτών εκτός email (Beazley).
Στο email της εταιρείας
- MFA σε όλα τα γραμματοκιβώτια. Συχνά η πρόσβαση σε ένα γραμματοκιβώτιο ξεκινά από κλεμμένο κωδικό. Με πολυπαραγοντική ταυτοποίηση, ο κωδικός μόνος του δεν αρκεί.
- SPF, DKIM και DMARC με πραγματική πολιτική. Αυτές οι εγγραφές DNS λένε στους παραλήπτες ποιος επιτρέπεται να στέλνει email για το domain σας. Χωρίς DMARC σε επιβολή, κάποιος μπορεί να στείλει μήνυμα που φαίνεται ότι έρχεται από εσάς. Η Microsoft περιγράφει ότι με
p=noneδεν προτείνεται καμία ενέργεια για μηνύματα που αποτυγχάνουν, ενώ μεp=quarantineήp=rejectσημαίνονται ή απορρίπτονται (Microsoft Learn). Ξεκινήστε μεp=noneγια παρακολούθηση και προχωρήστε σταδιακά σε επιβολή. - Σήμανση εξωτερικών μηνυμάτων. Μια ετικέτα «Εξωτερικό» στα εισερχόμενα κάνει πιο εύκολο να φανεί ένα email που προσποιείται ότι έρχεται από συνάδελφο.
| Μέτρο | Ποιον προστατεύει | Κόστος |
|---|---|---|
| Τηλεφωνική επιβεβαίωση IBAN | Εσάς, ως πληρωτή | Μηδενικό |
| Δεύτερη έγκριση | Εσάς, ως πληρωτή | Λίγος χρόνος |
| MFA | Εσάς και τους πελάτες σας | Χαμηλό: ρύθμιση στην πλατφόρμα email σας |
| DMARC σε επιβολή | Τους πελάτες και προμηθευτές σας από πλαστά email «από εσάς» | Ρύθμιση DNS |
Σημειώστε το τελευταίο: το DMARC στο δικό σας domain προστατεύει κυρίως τους άλλους από email που προσποιούνται ότι είστε εσείς. Γι' αυτό αξίζει να ζητήσετε και από τους βασικούς προμηθευτές σας να το έχουν.
Αν η πληρωμή έχει ήδη γίνει
Ο χρόνος μετράει. Με αυτή τη σειρά:
- Καλέστε αμέσως την τράπεζά σας και ζητήστε ανάκληση ή δέσμευση της μεταφοράς.
- Κάντε καταγγελία στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.
- Ενημερώστε τον ασφαλιστή σας, αν έχετε ασφάλιση κυβερνοκινδύνων, πριν κάνετε οτιδήποτε άλλο στα συστήματα.
- Ελέγξτε το γραμματοκιβώτιο που χρησιμοποιήθηκε: αλλάξτε κωδικό, ενεργοποιήστε MFA και ψάξτε για κανόνες αυτόματης προώθησης που δεν δημιουργήσατε εσείς.
- Ειδοποιήστε τον πραγματικό προμηθευτή, γιατί μπορεί να έχει παραβιαστεί το δικό του email.
Συχνά λάθη
- «Το email ήρθε από τη σωστή διεύθυνση, άρα είναι εντάξει.» Αν το γραμματοκιβώτιο του προμηθευτή έχει παραβιαστεί, η διεύθυνση είναι πράγματι σωστή.
- Επιβεβαίωση απαντώντας στο ίδιο email. Απαντάτε στον απατεώνα.
- Πίεση χρόνου. «Επείγει, πληρώστε σήμερα» είναι σήμα κινδύνου, όχι λόγος να παρακάμψετε τη διαδικασία.
- DMARC με
p=noneγια πάντα. Η εγγραφή υπάρχει, αλλά δεν σταματά την πλαστογράφηση. - Καθυστέρηση στην αναφορά. Αν πέσετε θύμα, ειδοποιήστε αμέσως την τράπεζά σας και τη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Η ΕΕΤ συστήνει να αναφέρετε στην αστυνομία ακόμη και τις απόπειρες (ΕΕΤ).
Ελέγξτε τι βλέπουν οι άλλοι στο email σας
Η Velontech βρίσκεται σε ιδιωτική beta. Το VelonRadar ελέγχει καθημερινά το domain σας από έξω, μόνο με δημόσιες πληροφορίες, μεταξύ άλλων αν υπάρχουν σωστά SPF, DKIM και DMARC και αν εταιρικά email εμφανίζονται σε γνωστές διαρροές. Το VelonGrade τα μετατρέπει σε βαθμό A έως F με τις διορθώσεις που τον ανεβάζουν. Δεν βλέπει τις διαδικασίες πληρωμών σας ούτε το MFA, εκτός αν συνδέσετε εσείς τα εργαλεία σας. Είναι όμως ο πιο γρήγορος τρόπος να δείτε αν κάποιος μπορεί εύκολα να στείλει email «από εσάς».
Θέλετε να το ελέγξουμε για εσάς;
Δωρεάν έλεγχος μόνο με δημόσια στοιχεία. Απαντάμε μέσα σε μία εργάσιμη.